Obiekty sakralne a świadectwo charakterystyki energetycznej

Artykuł wyjaśnia, kiedy obiekty sakralne podlegają obowiązkowi posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej oraz jakie wyjątki przewidują przepisy. Omówiono sytuacje dotyczące kościołów, kaplic, klasztorów oraz budynków parafialnych wykorzystywanych częściowo komercyjnie.

Wokół obowiązku sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej wciąż pojawia się wiele pytań dotyczących obiektów sakralnych. Właściciele parafii, zarządcy kościołów czy wspólnot religijnych często zastanawiają się, czy świątynie również podlegają obowiązkowi sporządzenia świadectwa energetycznego przy sprzedaży, wynajmie lub użytkowaniu budynku. W praktyce przepisy przewidują w tym zakresie istotne wyjątki. Nie każdy budynek wykorzystywany do celów religijnych musi posiadać świadectwo charakterystyki energetycznej, choć istnieją sytuacje, w których taki obowiązek może się pojawić.

Czy kościół musi posiadać świadectwo charakterystyki energetycznej?

Obowiązujące przepisy ustawy o charakterystyce energetycznej budynków wskazują wprost, że z obowiązku sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej zwolnione są budynki używane jako miejsca kultu i do działalności religijnej.

Oznacza to, że typowy kościół, kaplica czy inny obiekt wykorzystywany wyłącznie do sprawowania kultu religijnego nie wymaga sporządzenia świadectwa energetycznego. Zwolnienie to dotyczy zarówno istniejących obiektów sakralnych, jak i wielu sytuacji związanych z ich użytkowaniem.

Potwierdzają to również odpowiedzi zawarte w dodatku do poradnika dotyczącego zmian w przepisach po 28 kwietnia 2023 roku. Wskazano tam jednoznacznie, że budynki klasztorne, kościoły i podobne obiekty używane do działalności religijnej są zwolnione z obowiązku sporządzania świadectwa charakterystyki energetycznej.

W praktyce oznacza to, że:

• parafia nie musi wykonywać świadectwa energetycznego dla kościoła wykorzystywanego wyłącznie do celów religijnych,
• obowiązek nie powstaje wyłącznie z powodu samego użytkowania budynku,
• brak świadectwa nie stanowi naruszenia przepisów, jeśli budynek spełnia warunki ustawowego wyłączenia.

Warto jednak pamiętać, że zwolnienie dotyczy przede wszystkim funkcji budynku. Kluczowe znaczenie ma faktyczne przeznaczenie obiektu i sposób jego użytkowania.

Kiedy świadectwo energetyczne może być jednak wymagane?

Sytuacja zmienia się wtedy, gdy część budynku sakralnego zaczyna być wykorzystywana do innych celów niż działalność religijna. Przepisy wskazują, że jeśli część obiektu przeznaczona jest pod wynajem lub prowadzenie działalności niezwiązanej z kultem religijnym, może pojawić się obowiązek sporządzenia świadectwa dla tej części budynku.

W praktyce może to dotyczyć między innymi:

• wynajmu lokali użytkowych znajdujących się w budynku parafialnym,
• wynajmu pomieszczeń biurowych,
• wynajmu mieszkań należących do parafii,
• komercyjnego wykorzystania części obiektu,
• prowadzenia działalności gospodarczej w części budynku.

W takich przypadkach świadectwo energetyczne może być wymagane nie dla całego kościoła, lecz dla konkretnej części budynku będącej przedmiotem najmu lub sprzedaży.

Obiekty sakralne a charakterystyka energetyczna budynku

Choć kościoły są zwykle zwolnione z obowiązku posiadania świadectwa energetycznego, nieych wymaga uzgodnień konserwatorskich praktyce wiele obiektów sakralnych generuje bardzo wysokie koszty ogrzewania i eksploatacji, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym.

Duża kubatura budynków, wysokie sklepienia, stare okna oraz historyczne rozwiązania konstrukcyjne powodują, że utrzymanie odpowiedniej temperatury w kościołach bywa bardzo kosztowne. Z tego względu coraz więcej parafii decyduje się na:

• modernizację systemów ogrzewania,
• poprawę izolacji termicznej,
• wymianę źródeł ciepła,
• zastosowanie odnawialnych źródeł energii,
• montaż nowoczesnych systemów sterowania ogrzewaniem.

W przypadku obiektów zabytkowych sytuacja jest dodatkowo bardziej skomplikowana, ponieważ wiele prac modernizacyjnych wymaga uzgodnień konserwatorskich. Co istotne, budynki objęte ochroną konserwatorską również zostały zwolnione z obowiązku sporządzania świadectwa charakterystyki energetycznej.

W praktyce wiele kościołów korzysta więc jednocześnie z dwóch wyłączeń:

• jako budynki używane do działalności religijnej,
• jako obiekty zabytkowe.

Tabela 1. Najważniejsze informacje dotyczące kościołów i świadectw energetycznych

Wykres przedstawia sytuacje, w których obiekty sakralne podlegają obowiązkowi sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej. Istotne znaczenie ma tutaj sposób wykorzystania budynku oraz jego funkcja. Kościoły, kaplice oraz klasztory wykorzystywane wyłącznie do działalności religijnej korzystają z ustawowego zwolnienia z obowiązku posiadania świadectwa energetycznego. Oznacza to, że sama funkcja sakralna budynku eliminuje konieczność sporządzania dokumentu. Sytuacja zmienia się jednak całkowicie w przypadku części nieruchomości wykorzystywanej komercyjnie lub przeznaczonej na wynajem. Lokale użytkowe, mieszkania parafialne czy powierzchnie administracyjne wynajmowane osobom trzecim podlegają obowiązkowi sporządzenia świadectwa energetycznego. W praktyce oznacza to, że jedna nieruchomość należąca do parafii może jednocześnie częściowo korzystać ze zwolnienia oraz częściowo podlegać obowiązkowi sporządzenia świadectwa – wszystko zależy od przeznaczenia konkretnej części budynku. Wykres pokazuje również, że przepisy skupiają się przede wszystkim na funkcji użytkowej obiektu, a nie wyłącznie na jego charakterze religijnym. Dla zarządców nieruchomości sakralnych oznacza to konieczność dokładnej analizy sposobu wykorzystania poszczególnych części budynku przed planowaną sprzedażą lub wynajmem.

Kiedy parafia powinna zwrócić uwagę na świadectwo energetyczne?

Choć większość typowych kościołów pozostaje zwolniona z obowiązku posiadania świadectwa energetycznego, warto dokładnie przeanalizować sposób wykorzystywania wszystkich budynków należących do parafii lub wspólnoty religijnej.

W praktyce obowiązek może pojawić się znacznie częściej w przypadku:

• plebanii,
• mieszkań służbowych,
• wynajmowanych lokali,
• budynków administracyjnych,
• sal konferencyjnych,
• domów parafialnych wykorzystywanych komercyjnie.

Przepisy dotyczące świadectw charakterystyki energetycznej koncentrują się przede wszystkim na funkcji budynku oraz rodzaju transakcji. Jeżeli dana część nieruchomości staje się przedmiotem sprzedaży lub najmu, może pojawić się konieczność sporządzenia świadectwa energetycznego dla tej konkretnej części budynku.

Dlatego w przypadku obiektów należących do parafii lub innych wspólnot religijnych zawsze warto indywidualnie ocenić przeznaczenie budynku oraz sposób jego użytkowania. Pozwala to uniknąć błędnej interpretacji przepisów i problemów podczas wynajmu lub sprzedaży nieruchomości.